Logo: Dean Vinke

Door Zuzanna Sikora

Na een lange werkdag terugkeren naar een piepkleine slaapkamer, die niet alleen koud en beschimmeld is, maar waar ze de ruimte ook nog eens moet delen met drie andere mensen. Dat is een realiteit voor duizenden arbeidsmigranten die in Flevoland komen wonen en werken.

 Terwijl de economie draait op hun inzet, is het voor veel arbeidsmigranten nu al moeilijk om aan een veilige en goede woning te komen. In de komende jaren zullen er duizenden nieuwe migranten naar Flevoland komen om te werken, waardoor de druk op de beschikbare woonruimte verder toeneemt. Om dit aan te pakken, wil de provincie nieuwe regels opstellen en inzetten op een laagdrempelig adviespunt voor arbeidsmigranten (WIN-punt).

Een leven in de schaduw

Vandaag de dag wonen er ruim 21 duizend arbeidsmigranten in Flevoland, maar van velen weet niemand precies waar. Wie dat wel ziet, treft vaak krappe, vochtige kamers, gedeelde ruimtes en bedden die dichtbij op elkaar staan. Tijdelijke containerwoningen zijn normaal, onderhoud blijft soms achter en privacy is er nauwelijks.

Lang niet alle locaties zijn ‘slecht’, sommige zijn goed georganiseerd. Maar de verschillen in kwaliteit zijn groot.

En hoe groot die verschillen zijn, is ook lastig vast te stellen. Dit komt omdat er bij het grootse deel van de migranten geen zicht is op waar zij verblijven.  “Wie zich inschrijft bij de gemeente, wordt als inwoners en niet als arbeidsmigrant geregistreerd”, legt een woordvoerder van gemeente Zeewolde uit. “Daarom is het overzicht beperkt.”

Een ander deel van de migranten kiest ervoor om zich helemaal niet in te schrijven. “Waarschijnlijk omdat ze weten dat ze hier toch niet lang blijven”, vult een woordvoerder van gemeente Dronten aan. “Het zorgt ervoor dat wij niet kunnen meten hoeveel mensen er daadwerkelijk wonen, wat het overzien van woonplekken ingewikkeld maakt.” 

In de rest van de provincie klinken dezelfde geluiden. Zo blijkt uit een provinciaal onderzoek dat van slechts een derde van de kort verblijvende arbeidsmigranten bekend is waar zij wonen. Hiermee ontbreekt er niet alleen zicht op aantallen, maar ook op woonomstandigheden.

Woonomstandigheden

En wanneer gemeenten geen zicht hebben op woonlocaties, kan de situatie snel verslechteren. In de praktijk betekent het dat woningen te vol raken en dat schimmelplekken of lekkages te lang blijven bestaan zonder dat iemand ingrijpt.  Voor bewoners betekent dat onzekerheid en weinig privacy.

Jaap Uijlenbroek, CEO van Lente.eu, een platform voor huisvesting van arbeidsmigranten, ziet die gevolgen terug: “Slechte huisvesting, of helemaal geen huisvesting, heeft niet alleen invloed hoe mensen zich voelen, maar ook op hoe ze kunnen werken.”

De kwaliteit van woonlocaties wordt grotendeels gecontroleerd door de Stichting Normering Flexwonen (SNF). Zij controleren locaties van arbeidsmigranten op leefruimte, voorzieningen en veiligheid.

“Locaties die nieuw bijkomen, zijn vaak beter ingericht”, zegt Kaj Heij van SNF. “Toch krijgen we nog steeds veel meldingen binnen over slechte hygiëne in de huisjes en achterstallig onderhoud.

Bij inspecties kijkt SNF niet alleen naar documenten, maar ook naar de situatie ter plaatse. Daarbij blijkt dat bewoners een belangrijke rol spelen. “Wie weet wat hij mag verwachten en waar problemen gemeld kunnen worden, ziet misstanden sneller en kan dus ook sneller actie ondernemen”, vertelt Heij.

“Toch is er geen landelijke verplichting voor gemeenten om SNF in hun beleid op te nemen.” Hierdoor blijft de kwaliteit van woningen ongelijk verdeeld en blijven veel van de bestaande problemen volgens Heij onopgemerkt.

Hoe verder?

De slechte woonomstandigheden en het gebrekkige toezicht blijven dus nu al in sommige gevallen onopgemerkt. Daarnaast zal het aantal arbeidsmigranten uit prognoses van de provincie in Flevoland tegen 2030 oplopen tot ruim 24 duizend, waardoor mensen afhankelijk worden van een toch al kwetsbaar systeem. Voor de provincie is dat nu de reden om in actie te komen.  

“We zijn ons ervan bewust dat er steeds meer arbeidsmigranten zullen wonen in Flevoland”, legt Sarah de Keijzer, senior woordvoerder van Provincie Flevoland uit. Die groei komt ook doordat het type migrant dat naar Flevoland komt, is veranderd.

 “De migranten die zich nu willen vestigen in de provincie zijn geen seizoenwerkers, maar migranten die permanent willen wonen in Flevoland. De groeiende cijfers en het veranderende type migrant, heeft ons tot de conclusie gebracht dat we nu bezig moeten gaan met een integrale aanpak en gezamenlijke regels voor de gemeenten”, vertelt de Keijzer.

Wat die aanpak precies zal zijn, is nog niet duidelijk.

Niet altijd gezien

Een aanpak is volgens Uilenbroek wel hard nodig. “Veel migranten zoeken tijdelijk onderdak, andere blijven langer. Omdat het verschil niet altijd wordt gezien, belanden mensen soms in situaties die niet bij hen passen wat voor spanning zorgt op een krappe woonmarkt. Door meer inzicht en regels kan deze situatie beter worden aangepakt.”

Ook uitzendbureaus spelen een belangrijke rol bij deze kwestie. Peter Loef van het Algemene Bond Uitzendondernemingen (ABU) benadrukt dat betrokkenheid van uitzendbureaus bij de plannen van de provincie cruciaal is.

“Wij zijn nog niet benaderd over deze aanpak. Maar we zijn wel actief op het dossier van huisvesting en betrokken bij initatieven voor veilige, gecertificeerde woonruimtes voor arbeismigranten.”

Loef benadrukt dat nieuwe regels op zich het probleem niétzullen oplossen. “Er bestaan al regels in het fiscale recht, arbeidsrecht, huurrecht en omgevingsrecht. Extra regels kunnen zinvol zijn, maar alleen als ze helpen inzicht te krijgen in aantallen, woonlocaties en kwaliteit van huisvesting. “

Het ABU mist de lead van de gemeenten en provincie. “Het is belangrijk dat arbeidsmigranten als een eigen doelgroep worden erkend. Dat is nu nog niet. Alleen zo kunnen we weten wat ze nodig hebben om goed te wonen. Zonder dat overzicht blijft beleid reactief en blijven mensen in onzekerheid leven.”

Zicht krijgen

“Om problemen sneller te zien en sneller aan te pakken moeten gemeenten, werkgevers, maatschappelijke organisaties en uitzendbureaus meer samenwerken”, stelt Gerdien Wessels, die recent onderzoek deed naar arbeidsmigratie in Flevoland. “Er is nog onvoldoende contact tussen alle partijen. Om arbeidsmigranten een fatsoenlijk leven te geven in Flevoland, moet er meer samenwerking zijn”. 

Een eerste stap is het openen van een Work in NL-punt (WIN-punt), dat vanaf dit jaar wordt opgezet via Arbeidsmarkt Flevoland. Dit laagdrempelige informatiepunt moet arbeidsmigranten hulp bieden bij vragen over werk, wonen en het dagelijkse leven. Tegelijkertijd helpt het gemeenten een beter zicht te krijgen op problemen en locaties.

“Laagdrempelige spreekuren, gezamenlijke controles en duidelijkere afspraken over kwaliteit, maken dat problemen sneller zichtbaar worden en dus ook sneller aangepakt kunnen worden”, zegt Wessels.

Het WIN-Punt krijgt een eigen website, waarop arbeidsmigranten in hun eigen taal informatie kunnen vinden over regels en vooral eerlijke behandelingen. “Wanneer mensen weten wat wél en niet juist is, zullen ze zelf sneller een melding doen bij problemen.”

Met het openen van het WIN-punt in Flevoland wil de provincie ervoor zorgen dat arbeidsmigranten minder onzichtbaar zijn en dat gemeenten sneller actie kunnen ondernemen wanneer er slechte woon- of werkomstandigheden en andere problemen worden gemeld.  

Toekomstblik

De komende jaren zullen blijken of de nieuwe afspraken, regels, betere samenwerking  en het WIN-punt ervoor zorgen dat arbeidsmigranten niet alleen een plek hebben om te slapen, maar ook daadwerkelijk zichtbaar zijn in de provincie waar zij wonen en werken.

Hoe die onzichtbaarheid er in het dagelijks leven uitziet, is te zien in de video ‘Schaduw van de arbeid’, waarin arbeidsmigranten in Flevoland zelf vertellen waar en hoe zij wonen.